جستجوی اخبار:                
   
    اخبار
 

 


    دكترعلی‌اکبرعظیمی استاد پيشكسوت دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی آزاد اسلامی واحد تهران ، طي مصاحبه اي با تشريح مشكلات مربوط به بحران بي آبي و كم آبي در كشور و انتقاد نسبت به نحوه عملكرد و شیوه فعلی مدیریت مصرف منابع آب بر ضرورت فرهنگ سازي و آشنائي هرچه بيشترمردم جامعه براي درك اين موقعيت دشوار گفت : در شهرهایی نظیر تهران بحران بی‌آبی نداریم؛ مشکل در مدیریت غلط منابع است در وضعيت كنوني حدود دوسوم آب شرب و تصفيه شده به هدر می‌رود و در صورت بروز زلزله لوله‌هایی که برای فاضلاب تهران نصب‌شده می‌شکند و فاضلاب موجود در آنها به سطح شهر وارد می‌شود و زندگی مردم زنده مانده را به خطر می‌اندازد. متن كامل اين مصاحبه را بخوانيد .
      دکتر علی‌اکبرعظیمی استاد پيشكسوت دانشكده بهداشت : در شهر تهران بحران بی‌آبی نداریم؛ مشکل در مدیریت غلط منابع است

 

     «آب نداریم»، «صرفه‌جویی کنید»، «مشترکین پرمصرف جریمه می‌شوند»، «احتمال قطعی آب در شهرهای بزرگ کشور» و هزاران تیتر دیگر این روزها در صدر اخبار خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها قرار می‌گیرد و همه تلاش می‌کنند که بحران بی‌آبی را با کمترین خسارت ممکن برای مردم حل کنند. از یک‌سو کارشناسان راهکار ارائه می‌دهند و از سوی دیگر دولتمردان به دنبال راه‌حل‌های دیگر هستند اما عضو شورای تخصصی توسعه فناوری‌های نوین در صنعت آب و آبفا در مرکز همکاری‌های فناوری و نو‌آوری ریاست‌جمهوری می‌گوید: «در شهرهایی نظیر تهران بحران بی‌آبی نداریم؛ مشکل در مدیریت غلط منابع است.» او که نویسنده برتر کتاب سال دانشگاهی در سال 1381 است عضویت در کمیته تخصصی طرح استاندارد صنعت آب وزارت نیرو، کمیته محیط ‌زیست شورای عالی برنامه‌ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، کمیسیون محیط‌زیست و منابع طبیعی دانشگاه تهران و هیات تحریریه چندین مجله تخصصی در امور آب و فاضلاب را در سابقه کاری خود دارد. او در تدوین چهار جلد کتاب راهنما برای سازمان بهداشت جهانی مشارکت داشته و کتابت پیش‌نویس چندین نشریه استاندارد ملی را برعهده داشته است. آگاه‌سازی مردم و ارائه راه‌حل‌های منطقی برای مهار بحران بی‌آبی کشور بهانه‌ای شد تا با دکتر علی‌اکبر عظیمی، استاد پیشکسوت دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد اسلامی به گفت‌وگو بنشینیم.
‌به‌عنوان کسی که سالیان متمادی در امور آب تدریس و پژوهش کردید چقدر با طرح مساله بی‌آبی و کم‌آبی در کشور موافقید؟
اولا کشور ما در منطقه خشک کره‌زمین قرار داشته و دارد و سهم ما از نزولات آسمانی یک‌سوم میانگین آن است که با توجه به روند خشکسالی پیش‌رو ممکن است این سهم کمتر هم بشود. بنابراین ما با مشکل کمبود آب مواجه هستیم. ‌در چنین شرایطی در مورد شیوه فعلی مدیریت مصرف منابع آب چه نظری دارید؟ مدیریت مصرف منابع آب در کشور ما اشکالات عدیده و اساسی‌ای دارد. مثلا بیش از 90 درصد منابع آب کشور در بخش کشاورزی با بازده کمتر از 30 درصد مصرف می‌شود. یعنی حدود دوسوم آب استحصال‌شده به هدر می‌رود!
در آب شهری هم معمولا به شکل خطی عمل می‌شود، مثلا در شهر تهران آب را از رودخانه‌های اطراف و منابع زیرزمینی می‌گیریم و فاضلاب‌های حاصل از مصرف آن را جمع‌آوری کرده و پس از تصفیه به دشت‌های اطراف تهران ـ عمدتا دشت ورامین ـ منتقل می‌کنیم.
‌مدیریت خطی منابع آب شهری چه اشکالاتی دارد؟
اصولا یکی از مشخصه‌های «شهر پایدار» مدیریت مصرف آب و دفع فاضلاب در مدار بسته است یعنی آب از هر منبعی که گرفته می‌شود پس از تبدیل به فاضلاب باید تصفیه و دوباره به همان منبع برگشت داده شود تا کمیت و کیفیت آن منبع آسیب نبیند. به عبارت دیگر، مدیریت خطی مصرف آب و دفع فاضلاب‌های شهری باعث ناپایداری شهرها به‌خصوص شهر تهران می‌شود.
‌ممکن است به مشکلات پیش‌آمده در شهر تهران اشاره کنید؟
در شهرهایی نظیر تهران بحران بی‌آبی نداریم؛ مشکل در مدیریت غلط منابع است. اهم مشکلات ناشی از مدیریت خطی تامین آب و دفع فاضلاب در شهر تهران را اینگونه می‌توان مطرح کرد:
1- قطع حقابه‌های اراضی کشاورزی پایین‌دست سدها 2- تخریب کمی و به تبع آن کیفی منابع آب زیرزمینی تهران 3- وابستگی کشاورزی و اکوسیستم‌های آبی دشت‌های اطراف به فاضلاب شهر تهران 4- فرونشست خاک و عواقب خطرناک آن یعنی وقوع زلزله خاموش در شهر تهران 5- پیدایش بحران آب به‌ویژه در هنگام خشکسالی و البته چندین مشکل دیگر که در این مختصر نمی‌گنجد. ‌راهکار شما برای حل این مشکلات چیست؟
قبل از هر چیز باید بپذیریم که کیفیت آب زیرزمینی تهران که به‌طور میانگین حدود 40 درصد آب شرب تهران از آن تامین می‌شود، برای آشامیدن مناسب نیست. گندزدایی این آب عوامل بیماری‌زای آن را نابود می‌کند ولی ترکیبات شیمیایی جنبی حاصل از آن سلامت مردم را در معرض خطر قرار داده است. از آنجایی که با ورود به دوره خشکسالی بهره‌گیری از آب‌های زیرزمینی برای تامین آب شرب در شهر تهران سیر صعودی دارد؛ چاره‌ای جز جداسازی آب آشامیدنی از آب سرویس وجود ندارد.
آیا منظور شما احداث یک شبکه مجزا برای توزیع آب آشامیدنی است؟ به هیچ‌وجه؛ این شیوه تقریبا در دنیا منسوخ شده است. شیوه مذکور به دورانی برمی‌گردد که سیستم‌های فشرده تصفیه آب ابلاغ شده بود. علاوه‌بر این هزینه اجرای این شیوه بسیار زیاد است و در درازمدت همان مشکلاتی که سیستم قبلی توزیع آب دارد در این سیستم نیز پیدا خواهد شد؛ بنابراین بهره‌گیری از سیستم دوشبکه‌ای به هیچ‌وجه مناسب نیست.
‌پس راهکار پیشنهادی شما چیست؟ برداشت و گندزدایی آب از منابع زیرزمینی و توزیع آن در شبکه موجود آب به‌عنوان آب سرویس که بیش از 98 درصد آب شرب مصرفی را تامین خواهد کرد. آب آشامیدنی هم که حدود دو درصد آب مصرفی در شهر تهران را شامل می‌شود از همین شبکه برداشت شده و پس از تصفیه در سیستم‌های فشرده که در کوچه‌ها و محلات شهر نصب می‌شود به صورت مظروف در اختیار مردم قرار گیرد.
‌آیا برداشت آب سرویس از منابع زیرزمینی به این منابع آسیب نمی‌زند؟ خیر، زیرا دست‌کم 80 درصد آب مصرفی در اماکن شهری به فاضلاب تبدیل می‌شود که از طریق چاه‌های جاذب در زمین دفع می‌شود تا پس از تصفیه در خاک به آب‌های زیرزمینی برسد، به عبارت دیگر با اجرای این طرح نه‌تنها منابع آب زیرزمینی آسیب نمی‌بیند بلکه با چرخش مجدد 80 درصدی آب در مدار مصرف، مصرف آب شرب در سطح شهر از سایر منابع به همین نسبت کاهش می‌یابد و مشکل بحران آب برطرف خواهد شد. همچنین با احداث مخازن نگهداری آب در دکه‌های محلی تصفیه آب، مشکل توزیع آب در هنگام وقوع حوادث غیرمترقبه نیز حل خواهد شد. ‌و سخن پایانی؟
نکته مهمی که باید به آن توجه شود، ظرفیت بالای بخش وسیعی از خاک تهران برای تصفیه فاضلاب است یعنی در حال حاضر بزرگ‌ترین تصفیه‌خانه فاضلاب شهری دنیا توسط مردم در زمین تهران ساخته شده است که در این طرح از آن استفاده بهینه خواهد شد. ولی در طرح فعلی فاضلاب تهران نه‌تنها از آن استفاده نمی‌شود، بلکه با جمع‌آوری فاضلاب این تصفیه‌خانه طبیعی تخریب خواهد شد که نتیجه آن تخریب کمی منابع آب زیرزمینی شهر تهران خواهد بود.با تخریب این منابع، مشکل بحران آب تشدید شده به‌گونه‌ای که در درازمدت چاره‌ای جز تخلیه شهر تهران وجود ندارد. به عبارت دیگر، حفاظت کمی منابع آب زیرزمینی تهران از حفاظت کیفی آن که هدف اصلی طرح فاضلاب را تشکیل می‌دهد به مراتب مهم‌تر است.یعنی چنانچه با فرض غلطی که مطرح شده است بر اثر عدم اجرای طرح فاضلاب تهران به کیفیت آب زیرزمینی آسیب وارد شود ولی کمیت آن حفظ شود با پیشرفت فناوری، مشکل تصفیه آن روزبه‌روز آسان‌تر خواهد شد. اما چنانچه با اجرای طرح فاضلاب تهران به شیوه فعلی، کمیت آب زیرزمینی تخریب شود علاوه‌بر تشدید بحران بی‌آبی، پدیده فرونشست خاک نیز تشدید خواهد شد که نتیجه آن علاوه‌بر نشست تدریجی ساختمان‌ها، شکست لوله‌های فاضلاب، آب، گاز و پارگی سیم‌های تلفن خواهد بود.این پدیده حتی ممکن است به تونل‌های خطوط قطار زیرزمینی تهران نیز آسیب بزند؛ بنابراین لازم است در نحوه اجرای طرح فاضلاب تهران به‌طور جدی تجدیدنظر شود. فاضلاب تهدیدی برای وقایع پس از زلزله با وجود آنکه سال‌هاست زلزله تهران را تهدید می‌کند اما به‌نظر می‌رسد برنامه مدون و اصولی‌ برای پیشگیری از اتفاقات پس از زلزله نداشته باشیم. هنگام وقوع زلزله به احتمال زیاد لوله‌هایی که برای فاضلاب تهران نصب‌شده می‌شکند و فاضلاب موجود در آنها به سطح شهر وارد می‌شود و زندگی مردم زنده مانده را به خطر می‌اندازد همچنین بیماری‌های عفونی زیادی را به همراه خواهد داشت که اگر کسی از زلزله جان سالم به در ببرد، از بیماری‌های ناشی از عفونت‌های جانبی این رویداد با خطر مرگ روبه‌رو می‌شود. مشکل دیگری که اکنون وجود دارد و به مرور کل تهران را فرا می‌گیرد، نشست زمین به دلیل حفاری‌های غیرمجاز و استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی است. شکستگی لوله‌های آب و گاز و فاضلاب نخستین اتفاقی است که در پی این نشست می‌افتد. در نشست زمین، بستر خاکی که لوله‌ها روی آن قرار دارند دچار اختلاف سطح می‌شود. هر چند لوله‌ها تا حدودی می‌توانند این فشار را تحمل کنند، اما با فشار بیشتر ترکیدگی اتفاق می‌افتد و می‌تواند خود به خود یک فاجعه را به‌وجود آورد. این شرایط در تمام سطح تهران در حال اتفاق افتادن است. روزانه می‌شنوید که خانه‌ای در جایی دچار نشست شده یا لوله‌های آب به دلایلی دچار شکستگی شده‌اند، تمام این عوامل دست به دست هم می‌دهند و شرایط کنونی تهران را بحرانی می‌کنند . هر کدام از این اتفاقات بروز کند دیگر تهران جای سکوت نخواهد بود. فکر می‌کنید در آن زمان مسئولان برای تامین نیازهای اولیه 14 میلیون شهروند تهرانی چه کاری می‌توانند انجام دهند؟ آیا وقت آن نرسیده که به جای نقد یکدیگر و به گردن انداختن اتفاقات گذشته به دنبال راه چاره باشیم و گام‌های اولیه را برای بهبود شرایط برداریم؛ بی‌شک این کار به تنهایی به دست دولت و دولتمردان حل نمی‌شود و کارشناسان و متخصصان حوزه می‌توانند راهکار علمی و تجربی ارائه دهند و دولتی‌ها نیز با اجرای این راهکارها بر مشکلات آینده فائق آیند.

 

 
 

دکتر علی‌اکبرعظیمی استاد پيشكسوت دانشكده بهداشت : در شهر تهران بحران بی‌آبی نداریم؛ مشکل در مدیریت غلط منابع است نسخه قابل چاپ

Preview